Temat: Czy kobieta może zostać pastorem, czy jest to Biblijne ?

Gdy już nieco wiemy, co Biblia mówi o roli kobiet w kościelnej służbie, możemy lepiej zinterpretować „teksty problematyczne” w pismach Pawła. Przyjrzyjmy się najpierw jego słowom nakazującym kobietom w kościele milczeć:

… kobiety niech w czasie zgromadzeń milczą. Nie pozwala się bowiem im mówić, ale niech będą podporządkowane, jak nakazuje to również Prawo. A jeśli chcą się czegoś nauczyć, niech w domu pytają swoich mężów. Nie wypada przecież kobiecie przemawiać na zgromadzeniu (1Kor 14,34-35).

Niektórzy zastanawiają się, czy były to faktyczne wskazówki Pawła, czy też po prostu przytoczenie słów Koryntian. W drugiej części listu staje się jasne, że Paweł odpowiadał na pytania, jakie sami mu zadali w przesłanym do niego liście (zob. 1Kor 7,1.25; 8,1; 12,1; 16,1.12).

Co więcej, słowa Pawła w następnym wersecie można traktować jako reakcję na generalną politykę Koryntian, by kobietom zamykać usta w kościołach:

Czy Słowo Boga wyszło od was, czy tylko do was dotarło? (1Kor 14,36)

Paweł oczywiście zadaje tu pytanie retoryczne. Odpowiedź brzmi: – Nie. – Koryntianie nie byli autorami Bożego Słowa, ani nie dotarło ono tylko do nich. Pytanie to jest najwyraźniej naganą dla ich pychy. Jeśli taka jest jego reakcja na dwa poprzedzające wiersze, to nabiera ona następującego znaczenia: – Kimże wy jesteście? Od kiedy decydujecie, kim Bóg może się posłużyć do przekazywania swego Słowa? Jeśli chce, może użyć kobiet, a wy postępujecie głupio zamykając im usta.

Taka interpretacja wydaje się logiczna, kiedy weźmie się pod uwagę, że Paweł już wcześniej w tym samym liście napisał, jaki jest właściwy sposób prorokowania kobiet w kościele (zob. 1Kor 11,5), czego nie można pogodzić z nakazem milczenia. Ponadto, zaledwie kilka wersetów dalej Paweł wzywa wszystkich Koryntian[2], z kobietami włącznie, aby „zabiegali o dar prorokowania” (1Kor 14,39). Zatem wyraźnie przeczyłby sobie, gdyby w 1Kor 14,34-35 nakładał na kobiety bezwarunkowy wymóg milczenia na zgromadzeniach kościoła.

Ale przypuśćmy, że powyższe słowa rzeczywiście pochodzą od Pawła i że nakazuje on kobietom milczeć. Jak więc zinterpretować to, co mówi?

Trzeba by się znów zastanowić, dlaczego wydał kobietom generalny nakaz milczenia na nabożeństwach, podczas gdy w tym samym liście stwierdził, iż mogą publicznie się modlić i prorokować.

Co więcej, Paweł na pewno znał owe przykłady biblijne, jakie rozważyliśmy, kiedy to Bóg posłużył się kobietami, aby publicznie wypowiadały Jego Słowo, nawet do mężczyzn. Dlaczego zamykał usta tym, które Bóg często namaszczał do mówienia?

Zdrowy rozsądek podpowiada, iż Paweł na pewno nie miał na myśli tego, by kobiety całkowicie milczały podczas zgromadzeń kościoła. Pamiętajmy, że członkowie pierwszego Kościoła spotykali się w domach i wspólnie spożywali posiłki. Czy mamy sądzić, że kobiety absolutnie nic nie mówiły od chwili przestąpienia progu domu aż do jego opuszczenia? Czy nie odzywały się przygotowując lub spożywając wspólny posiłek? Czy przez ten cały czas nic nie mówiły swoim dzieciom? Taka myśl wydaje się absurdalna.

Skoro tam, gdzie „dwóch albo trzech się gromadzi” w imię Jezusa, On jest pośród nich (zob. Mt 18,20), i to na pewno stanowi zgromadzenie kościoła, to czy jeśli dwie kobiety zbierały się w imię Jezusa, nie mogły ze sobą rozmawiać?

Jeżeli 1Kor 14,34-35 jest faktycznie Pawłową wskazówką, odnosi się ona raczej do problemu zwykłego porządku w kościołach. Niektóre kobiety w jakimś stopniu nie przestrzegały porządku i zadawały zbędne pytania. Pawłowi nie chodziło o to, by kobiety zupełnie milczały podczas całego zgromadzenia. Tak samo, jak podając podobne wskazówki co do proroków kilka wersetów wyżej, na pewno nie chciał, aby przez całe nabożeństwo milczeli:

A gdyby ktoś [jakiś prorok] z siedzących tam otrzymał objawienie, ten pierwszy niech milczy (1Kor 14,30).

W tym przypadku słowa „niech milczy” oznaczają „chwilowo powstrzyma się od mówienia”.

Tym zaś, którzy mówią językami, polecał aby milczeli, jeśli nie ma na nabożeństwie tłumacza:

A jeśli nie byłoby tłumacza, niech milczy na zgromadzeniu, niech mówi sobie i samemu Bogu (1Kor 14,28).

Czy nakazywał im całkowicie milczeć przez całe nabożeństwo? Nie, po prostu kazał im milczeć i nie mówić językami publiczne, kiedy nikt nie tłumaczy. Zauważmy, że powiedział: „niech milczy na zgromadzeniu”, dosłownie to samo co nakazał kobietom w 1Kor 14,34-35. Dlaczego więc mielibyśmy jego słowa dotyczące milczenia kobiet w kościele rozumieć tak: „niech milczą przez całe zgromadzenie”, natomiast te skierowane do niesubordynowanych „językomówców” jako: „niech powstrzymają się od mówienia w konkretnych momentach podczas nabożeństwa”?

Zauważmy wreszcie, że w rozważanym urywku Paweł nie kieruje swych słów do wszystkich kobiet, a tylko do mężatek, ponieważ je poucza, by „w domu pytały swoich mężów”, jeśli mają jakieś pytania.[3] Może problem polegał na tym, iż kobiety zamężne zadawały pytania innym mężczyznom, a nie swoim mężom. Coś takiego z pewnością mogło być niestosowne, ujawniało brak szacunku i uległości wobec własnych mężów. Jeśli Paweł ustosunkowywał się do takiego problemu, to wyjaśnia, dlaczego swoją argumentację podpiera faktem, iż kobiety powinny być podporządkowane (swoim mężom), jak też od pierwszych kart księgi Rodzaju w różnoraki sposób mówiło o tym Prawo (zob. 1Kor 14,34). Jak więc odnieść te słowa do kobiet, które mężów nie miały? Kogo miały pytać? Rozumiecie?

Podsumowując, jeśli w 1Kor 14,34-35 Paweł rzeczywiście nakazuje kobietom milczenie, to dotyczy to tylko mężatek zadających pytania w nieodpowiednich momentach albo w sposób pozbawiony szacunku wobec mężów. Poza tym mogą prorokować, modlić się i przemawiać.

W końcu przechodzimy do drugiego problematycznego tekstu, zapisanego w Liście Pawła do Tymoteusza:

Kobieta niech się uczy w cichości, w pełnej uległości. Nie pozwalam też kobiecie nauczać ani górować nad mężczyzną, lecz ma trwać w cichości. Pierwszy bowiem został stworzony Adam, potem Ewa. I nie Adam został zwiedziony, lecz zwiedziona kobieta pogrążyła się w grzechu (1Tm 2,11-14).

Paweł z pewnością wiedział o Miriam, Deborze, Chuldzie i Annie, czterech prorokiniach, które przemawiały w imieniu Boga do mężczyzn i kobiet, skutecznie nauczając i przekazując im Bożą wolę. Na pewno wiedział, że Debora, jako sędzia nad Izraelem sprawowała władzę nad mężczyznami i kobietami. Wiedział, iż Bóg w dniu Pięćdziesiątnicy wylał Ducha Świętego, co było początkiem spełniania się proroctwa Joela, zapowiadającego wylanie przez Boga w dniach ostatecznych Jego Ducha na wszelkie ciało, tak że synowie i córki będą prorokować. Wiedział też o kobietach, którym Jezus polecił zanieść wiadomość do apostołów. Pewnie pamiętał własne słowa aprobaty, napisane do kościoła w Koryncie, a dotyczące modlitwy i prorokowania kobiet na zgromadzeniach kościoła. Powiedział Koryntianom, iż w kościele każdy może otrzymać od Ducha Świętego dar nauczania, aby się nim dzielić z pozostałymi (zob. 1Kor 14,26). Co zatem chciał przekazać, pisząc do Tymoteusza powyższe słowa?

Zauważmy, że powołuje się na dwa powiązane z sobą fakty z księgi Rodzaju: (1) Adam został stworzony przed Ewą; (2), to nie Adam, lecz Ewa została zwiedziona i pogrążyła się w grzechu. Fakt pierwszy ustala właściwą relację pomiędzy mężem i żoną. Zgodnie z porządkiem stworzenia mąż ma być głową, czego Paweł naucza w innych miejscach (zob. 1Kor 11,3; Ef 5,23-24).

Drugi wspomniany przez Pawła fakt nie ma pokazać, że kobietę łatwiej zwieść niż mężczyznę, bo tak nie jest. Ponieważ w ciele Chrystusa jest więcej kobiet niż mężczyzn, można by twierdzić, iż to mężczyzn łatwiej zwieść niż kobiety. Drugi fakt mówi raczej, że kiedy Boży porządek w rodzinie zostanie zignorowany, szatan może uzyskać dostęp. Cały problem ludzkości miał początek w raju, gdzie relacja pomiędzy mężem i żoną została zakłócona: żona Adama nie była mu podporządkowana. Adam musiał jej przekazać Boże wskazówki odnośnie do zakazanego owocu (zob. Rdz 2,16-17; 3,2-3). Ona jednak się ich nie trzymała. W pewnym sensie wykazała nad nim władzę, dając mu do zjedzenia zakazany owoc (zob. Rdz 3,6). W tym przypadku to nie Adam prowadził Ewę, ale Ewa Adama, a skutek okazał się katastrofalny.

Zamierzony przez Boga porządek w rodzinie powinien być demonstrowany w Kościele. Pamiętajmy, iż przez pierwszych 300 lat historii Kościoła, kościoły lokalne były małe. Spotykały się w domach. Pastorzy/starsi/przełożeni byli jakby ojcami rodzin. Ta ustanowiona przez Boga struktura Kościoła tak bardzo przypominała rodzinę, i faktycznie była rodziną duchową, że kobiece przywództwo nad nią byłoby niewłaściwym sygnałem dla wszystkich rodzin i w Kościele i poza nim. Wyobraźmy sobie, że kobieta jako pastor/starszy/przełożony regularnie naucza w kościele, podczas gdy jej mąż posłusznie siedzi i słucha jej nauki, podporządkowując się jej autorytetowi. Byłoby to sprzeczne z Bożym porządkiem w rodzinie i złym przykładem.

Właśnie do takiej sytuacji odnoszą się słowa Pawła. Zauważmy, iż są zapisane w bliskim kontekście wymogów stawianych starszym [biskupom –przekład ekumeniczny] (zob. 1Tm 3,1-7), z których jeden określa, że mają to być mężczyźni. Zauważmy, iż starsi mieli regularnie nauczać w kościele (zob. 1Tm 5,17). Słowa Pawła mówiące o tym, że kobiety winny przyjmować nauczanie w milczeniu, bo nie wolno im nauczać ani górować nad mężczyznami są oczywiście związane z utrzymaniem porządku podczas nabożeństwa. Według niego niewłaściwą rzeczą jest, by kobieta, nawet w niewielkim stopniu spełniała rolę pastora/starszego/przełożonego.

Nie znaczy to, że podporządkowana mężowi kobieta/żona nie mogła modlić się, prorokować, otrzymać od Boga jakiejś nauki do przekazania całej grupie czy w ogóle zabierać głosu na zgromadzeniach. Wszystko to mogła robić w kościele nie naruszając Bożego porządku, mogła też robić to wszystko w domu, nie naruszając Bożego porządku. W kościele zakazane jej było tylko to, czego nie wolno jej było w domu – górować nad mężem.

W dalszych wersetach czytamy, że kobiety mogły pełnić funkcję diakona, tak samo jak mężczyźni (zob. 1Tm 3,11). Posługiwanie w kościele w roli diakona, czyli dosłownie sługi, nie wymaga wykroczenia poza Boży porządek dotyczący relacji męża i żony.

Tylko tak potrafię pogodzić słowa Pawła z 1Tm 2,11-14 z całością nauki Pisma Świętego. Każdy inny biblijny przypadek, jaki rozważyliśmy, kiedy Bóg posługiwał się kobietami, nie stanowi wzorca dla rodziny tak jak Kościół, zatem nie narusza ustanowionego przez Boga porządku. Nigdzie nie znajdziemy przykładu żony górującej nad mężem w rodzinie. Wyobraźmy sobie małe zgromadzenie kilku rodzin w czyimś domu, gdzie rządzi żona, nauczając i nadzorując zgromadzenie, podczas gdy jej mąż biernie siedzi i poddaje się jej przywództwu. Nie tego pragnie Bóg i jest to sprzeczne z Jego porządkiem w rodzinie.

A to, że Debora sprawowała urząd sędziego w Izraelu, Anna mówiła mężczyznom o Chrystusie, Maria i jej towarzyszki powiadomiły apostołów o zmartwychwstaniu Jezusa – to nie są niewłaściwe przykłady, bo w żaden sposób nie wykrzywiają Bożego wzorca dotyczącego porządku w rodzinie. Regularne zgromadzenia kościoła są sytuacją wyjątkową, tu występuje niebezpieczeństwo wysyłania niewłaściwych sygnałów, jeśli kobiety / żony regularnie nauczają mężczyzn / mężów i górują nad nimi autorytetem.

Gdybyśmy zadali pytanie: – Co może być fundamentalnie złego w tym, że kobiety są zaangażowane w służbę, służą udzielonymi im przez Boga darami lub posługują innym sercem pełnym współczucia? Jaką moralną czy etyczną zasadę mogłoby to naruszać? – Jedynym możliwym naruszeniem tej zasady byłaby sytuacja, gdy służba kobiety w jakiś sposób narusza Boży porządek w relacji mężczyzna – kobieta, mąż – żona. W obydwu „problematycznych urywkach”, jakie rozważyliśmy, Paweł odwołuje się do boskiego porządku w małżeństwie jako podstawy swojej troski.

Widzimy zatem, iż kobiety podlegają ograniczeniom w służbie kościelnej w bardzo niewielkim stopniu. Bóg chce się nimi posługiwać dla swojej chwały i czyni to od tysięcy lat w wieloraki sposób. Biblia mówi o ogromnym pozytywnym wkładzie kobiet w Boże Królestwo; niektóre przykłady rozważaliśmy. Nie zapominajmy, iż wśród osób najbliższych Jezusowi były kobiety (zob. J 11,5), one też wspierały finansowo Jego służbę (zob. Łk 8,1-3), czego nie czytamy o żadnym mężczyźnie. Samarytanka przy studni opowiedziała o Chrystusie mężczyznom ze swego miasteczka i wielu w Niego uwierzyło (zob. J 4,28-30.39). Niejaka uczennica imieniem Tabita „czyniła dużo dobrego i dawała hojne jałmużny” (Dz 9,36). Również kobieta namaściła Jezusa na Jego pogrzeb, a On ją za to pochwalił, choć niektórzy mężczyźni szemrali (zob. Mk 14,3-9). Kobiety w końcu płakały nad Jezusem, kiedy niósł swój krzyż ulicami Jerozolimy, czego nie czytamy o żadnym mężczyźnie. Te oraz inne przykłady powinny zachęcić kobiety do tego, by zechciały pełnić wyznaczone im przez Boga posługi. Potrzebujemy je wszystkie!

[1] . Należy też zauważyć, iż każdy mężczyzna od Adama jest stworzony przez Boga, a rodzi się z kobiety, stworzonej wcześniej przez Boga. Każdy mężczyzna po Adamie wyszedł z kobiety, o czym przypomina Paweł w 1Kor 11,11-12. Ale z pewnością nikt nie będzie utrzymywał, iż ten boski porządek dowodzi niższości mężczyzn wobec ich matek.

[2] . Napomnienie Pawła jest skierowane do „braci” (ang. brethren – „braterstwo”). Termin ten występuje w tym liście 27 razy i dotyczy wszystkich członków Ciała Chrystusowego, nie tylko mężczyzn.

[3] . Należy zauważyć, że w grece to samo słowo oznacza kobietę i żonę oraz jedno słowo – mężczyznę i męża. Musimy zatem wnioskować z kontekstu, czy autor mówi o mężczyznach i kobietach, czy o mężach i żonach. W rozważanym urywku Paweł zwraca się do żon, jako że w domu tylko one mogły o cokolwiek pytać mężów.